Is capitalism fuelling today’s wars? Varsha Gandikota & Jason Hickel

29-4-2026 Al Jazeera | Reframe

In deze aflevering van Al Jazeera's Reframe bespreken Varsha Gandikota en econoom Jason Hickel de diepere oorzaken van hedendaagse conflicten, waarbij zij kapitalisme en imperialisme aanwijzen als de drijvende krachten.

De structurele logica van geweld

Volgens Hickel is het geweld in regio's zoals West-Azië (het Midden-Oosten) niet willekeurig, maar een noodzakelijk onderdeel van het wereldwijde kapitalistische systeem.

Kern versus Periferie: De rijkdom in het 'Noorden' is afhankelijk van de constante toevoer van goedkope grondstoffen en arbeid uit het 'Zuiden'.
West-Azië als knooppunt: Omdat 25% van de wereldwijde oliehandel door de Straat van Hormuz gaat en 25% van de containervaart door de Rode Zee, is controle over deze regio cruciaal voor de VS.
Bestraffing van onafhankelijkheid: Landen die streven naar economische soevereiniteit (zoals Iran, Venezuela of historisch gezien Indonesië en Congo) worden gezien als een existentiële bedreiging voor de kapitaalaccumulatie in het Westen en worden daarom onderworpen aan interventies of sancties.

Economische oorlogsvoering: De Petro-dollar en Swift

Hickel legt uit hoe de VS macht uitoefent zonder altijd directe militaire kracht te gebruiken:

Petro-dollar privilege: Omdat olie wereldwijd in Amerikaanse dollars wordt verhandeld, is er een universele vraag naar de dollar. Dit stelt de VS in staat om effectief 'gratis' goederen te kopen door geld bij te drukken.
Het Swift-systeem: Door landen uit het internationale betalingsverkeer te sluiten, kan de VS economieën verlammen.
De tol van sancties: Hickel citeert onderzoek waaruit blijkt dat sancties sinds 1971 verantwoordelijk zijn voor de dood van 38 miljoen mensen in het mondiale Zuiden—een vorm van oorlogsvoering die vaak als 'zacht' wordt gepresenteerd maar dodelijke gevolgen heeft.

Democratie en de elite

Het gesprek linkt recente schandalen (zoals de Epstein-files) aan geopolitieke besluitvorming:

Onverantwoordelijke macht: Er wordt betoogd dat een kleine, transatlantische heersende klasse beslissingen neemt zonder enige democratische verantwoording, zowel wat betreft seksueel misbruik als het voeren van oorlogen zoals in Gaza of Iran.
Perverse productie: Binnen het kapitalisme wordt productie bepaald door winst voor de 1% (zoals luxe torens, SUV's en wapens), terwijl essentiële behoeften zoals betaalbare huisvesting en hernieuwbare energie chronisch worden ondergeproduceerd.

De weg naar bevrijding

Hickel ziet oplossingen in collectieve actie van het mondiale Zuiden:

Zuid-Zuid samenwerking: Aangezien 90% van de arbeid en de meeste grondstoffen uit het Zuiden komen, ligt daar een enorme potentiële macht om de 'machine' stop te zetten.
Alternatieve valuta: Ontwikkelingen zoals de aankondiging van Iran om olie in Chinese Yuan te verhandelen, worden gezien als belangrijke breukpunten met de hegemonie van de dollar.
Economische democratie: Het doel moet een systeem zijn waarin productie wordt georganiseerd rond menselijke behoeften in plaats van winst, waarbij internationale wetgeving voor iedereen gelijk geldt.